Ngu Liberty Mutamba

Amadoda asedolobheni leGwanda asehlale phansi exazulula indlela ezibathwalise nzima ezindlini njalo benikana izisombuluko kunhlupho ezibathwalise nzima, nanko phela amadoda lokhu ethwele inani eliphezulu kubantu abazibulalayo.
Amadoda avame ukugciniswa abantwana abangasobabo, nanko indaba ze DNA sezivamile kuleli. Abafana abancane sebevame ukusebenzisa izihlahla ukuthi basuthise omama ezindlini lesi ngezinye ingxoxo ebezitshukwa kulinkundla.

Indaba ebezidikidwa zibalisa ukuthi amadoda kumele banelise omkabo ukuze imizi ingadiliki, kwandiswe inhlelo ezikhangelane labesilisa ukuze kwehliswe imikhuhlane efana lemvukuzane, obaba bengabilenhloni ukubuza kwabaphambili uma bengasebenzi kuhle, obaba kumele banakelele imuli akumelanga baphakamisele omama isandla, kumele balobole abafazi babo njalo kumele benelise ukubhadalela abantwana babo indleko zesikolo.
“Kubuhlungu ukuthi sihlanganise amakhanda sizokhuluma ngesehlukaniso (Divorce).phakathi kwababili. Singakhangela yikuthi thina asebenelisi omkethu ngenxa yotshwala lobu obufana lentshenku. Singakhangela amankazana sebenyenyela abadala lani elibatsha sesithanda ogogo. Ukuhlanganyela lapha kuzasinika ithuba lokuthi sithole isisombuluko kundaba ezisihluphayo lapha njengamadoda. Asizameni ukusebenzisa imikhuba yethu hatshi okulandela imikhuba yaphetsheya. Umfazi kaphakanyiselwa isandla ulenduku yakhe emlaphayo kumele sibekwazi lokhu,” kubika UDarlington Sibanda.

“Abanye bethu bavame ukunatha imithi le, ethengiswa ngaphansi kwezihlahla. Imithi le ilakho ukuthi ikubulale umzimba kumbe ikuncedise. Ngithi mina kumele sinanzelele ukuba ukudla esikudlayo akusibulali ubudoda bethu. Itshukela akumelanga libe linengi emzimbeni wethu,” kubika uMethuseli Moyo.
Sixoxe losodolobho we Gwanda Alderman Thulani Moyo ebika ukuba inkundla yabo baba inceda ukuthi ixazulule indaba ezinengi.

“Idale leli lizasincedisa ukuthi sakhane njengabantu besilisa. Sivame ukubona inkundla zabomama ingakho sibone ukuthi abantu besilisa kulento ezinengi ezibahluphayo, asibanikeni ithuba lokuthi bebhodle. Indlela ibuzwa kwabaphambili, besilenduna uMasuku esitshengisa ukuthi kumele senzeni njalo singenzi kuphi. Inkundla le, isivuliwe njalo sikhangelele ukuthi iqhubekele phambili isakhele idolobho lesizwe sethu,” Kubika Alderman Moyo.
Induna uMasuku ibike ukuba ubudoda abukhanyi ngebhulugwa kuphela indoda izalwa ithwele imilandu eminengi ingakho abesilisa akumelanga beyekethekise.
Abezempilakahle, amapholisa, amagwetha, izisebenzi zikaHulumende, lamadoda eGwanda abethe gwaqa kulinkundla ukuthi bezohlafuna okubathwalise nzima.

